Biznesin və korporativ səhmlərin qiymətləndirilməsi

Biznesin və korporativ səhmlərin qiymətləndirilməsi nədir?

1. Ümumi anlayış

Biznesin və korporativ səhmlərin qiymətləndirilməsi — müəssisənin bütövlükdə və ya onun müəyyən hissəsinin (səhm, pay və s.) iqtisadi dəyərinin peşəkar metodlar əsasında müəyyən edilməsi prosesidir.

Qiymətləndirmənin əsas məqsədi şirkətin real bazar dəyərini, gələcək gəlir potensialını və investorlar üçün cəlbediciliyini obyektiv şəkildə müəyyən etməkdir.

2. Qiymətləndirmə obyektləri

Qiymətləndirmə aşağıdakı obyektlərə tətbiq olunur:

  Biznes subyektləri

   • kiçik və orta müəssisələr
   • iri şirkətlər
   • ailə biznesləri
   • holdinqlər

 Korporativ hüquqlar

  • səhmdar cəmiyyətlərin səhmləri
  • məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərdə iştirak payları
  • ortaq payları
  • azlıq və nəzarət paketləri

 Digər aktivlər

  • fəaliyyət göstərən müəssisələr
  • startap layihələri
  • birgə müəssisələr

3. Qiymətləndirmənin məqsədləri

Biznes və səhmlərin qiymətləndirilməsi müxtəlif məqsədlərlə aparılır:

• alqı-satqı əməliyyatları
• investorların cəlb edilməsi
• müəssisələrin birləşməsi və satın alınması
• səhmdarlar arasında hesablaşmalar
• məhkəmə mübahisələri
• maliyyə hesabatlarının hazırlanması
• restrukturizasiya prosesləri
• vergi və sığorta məqsədləri

4. Qiymətə təsir edən əsas amillər

4.1. Maliyyə göstəriciləri

Ən vacib amillərdən biridir:

• gəlirlilik səviyyəsi
• xalis mənfəət
• pul axınları
• aktiv və öhdəliklərin strukturu

4.2. Bazar mövqeyi

• bazar payı
• rəqabət üstünlükləri
• müştəri bazası
• brend nüfuzu

4.3. İdarəetmə amilləri

• rəhbərliyin peşəkarlığı
• korporativ idarəetmə sistemi
• işçi heyətinin potensialı

4.4. İqtisadi amillər

• ümumi iqtisadi vəziyyət
• fəaliyyət göstərilən sahənin inkişaf perspektivləri
• inflyasiya və faiz dərəcələri

5. Qiymətləndirmə metodları

1. Gəlir yanaşması (Income Approach)

Ən çox istifadə olunan metodlardan biridir.

Mahiyyət:
Şirkətin gələcəkdə yaradacağı pul axınları hesablanır və bugünkü dəyərə gətirilir.

Əsasən istifadə olunur:
• fəaliyyət göstərən müəssisələr
• gəlir gətirən bizneslər
• investisiya layihələri

2. Bazar yanaşması (Market Approach)

Mahiyyət:
Oxşar şirkətlərin bazar göstəriciləri və satış əməliyyatları müqayisə edilir.

Əsasən istifadə olunur:
• səhmdar cəmiyyətlər
• aktiv bazarı olan şirkətlər
• alqı-satqı əməliyyatları

3. Xərc yanaşması (Asset-Based Approach)

Mahiyyət:
Müəssisənin aktivləri və öhdəlikləri nəzərə alınmaqla xalis aktiv dəyəri müəyyən edilir.

Formula:
Aktivlərin dəyəri – öhdəliklər = biznesin dəyəri

Əsasən istifadə olunur:
• aktiv tutumlu müəssisələr
• ləğvetmə halları
• yeni yaradılmış şirkətlər

6. Qiymətləndirmə prosesi

Peşəkar qiymətləndirmə aşağıdakı mərhələlərlə həyata keçirilir:

1. Məlumatların toplanması

• maliyyə hesabatları
• təsis sənədləri
• vergi məlumatları

2. Biznesin təhlili

• fəaliyyət sahəsi öyrənilir
• idarəetmə sistemi qiymətləndirilir

3. Bazar analizi

• rəqabət mühiti araşdırılır
• sektor üzrə göstəricilər təhlil edilir

4. Metod seçimi

• ən uyğun qiymətləndirmə yanaşması tətbiq edilir

5. Hesabatın hazırlanması

• əsaslandırılmış yekun bazar dəyəri təqdim olunur

7. Davamlı fəaliyyət prinsipi

Qiymətləndirmə zamanı əsas prinsiplərdən biri müəssisənin fəaliyyətini gələcəkdə də davam etdirəcəyi fərziyyəsinə əsaslanır.

Bu prinsip biznesin real bazar dəyərinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır.

8. Qiymətləndirmənin əhəmiyyəti

Biznesin və korporativ səhmlərin düzgün qiymətləndirilməsi:

• investorların düzgün qərar qəbul etməsinə kömək edir;
• müəssisələrin real bazar dəyərinin müəyyən edilməsini təmin edir;
• səhmdarlar arasında ədalətli hesablaşmanı dəstəkləyir;
• birləşmə və satınalma proseslərini asanlaşdırır;
• maliyyə hesabatlarının etibarlılığını artırır;
• hüquqi və kommersiya risklərini azaldır.

Biznesin və korporativ səhmlərin qiymətləndirilməsi sadəcə rəqəmlərin hesablanması deyil, müəssisənin maliyyə vəziyyətinin, bazar mövqeyinin və gələcək inkişaf potensialının kompleks təhlilidir. Peşəkar qiymətləndirici maliyyə, iqtisadi və bazar amillərini birlikdə qiymətləndirərək obyektiv və əsaslandırılmış nəticə təqdim edir.